Πολλές ταινίες έχουν δει τα μάτια μας για τον Martin Scorsese, αλλά το Mr. Scorsese, που κυκλοφόρησε πριν λίγες ημέρες στο Apple TV, είναι μια εντελώς διαφορετική περίπτωση. Στο ντοκιμαντέρ, η σκηνοθέτιδα, Rebecca Miller, κάνει αυτό που δεν κατάφερε κανείς στο παρελθόν – είτε γιατί εξασφάλισε τα μεγάλα ονόματα, είτε γιατί η καριέρα του Scorsese είναι σχεδόν ολοκληρωμένη: φωτίζει όλες τις πτυχές της ύπαρξης αλλά και της καλλιτεχνικής του δημιουργίας, χωρίς να «λιβανίζει» και σε βαθμό που σε κάνει να αναρωτιέσαι: «Καλά ρε φίλε, πώς χωράνε όλα αυτά μόνο σε πέντε ώρες;».
Ο Martin για τον Scorsese
Στο Mr. Scorsese θα βρεις διηγήσεις και απόψεις του ίδιου του σκηνοθέτη, που συνήθως λείπουν από ταινίες του συγκεκριμένου genre, θα μάθεις για αδυναμίες, αποτυχίες, επιτυχίες. Θα δεις πώς το αγόρι που μεγάλωνε εκεί όπου οι μαφιόζοι της πόλης είχαν επιβάλλει τον δικό τους νόμο, εμπνεύστηκε και έκανε τεράστια καριέρα διερευνώντας πώς κάποιος φτάνει στο έγκλημα για να βάλει φαγητό στο τραπέζι της κατά τα άλλα τυπικής πατριαρχικής και θεοσεβούμενης οικογένειας του.
Πώς για παράδειγμα ο Sally Gaga (ένας φίλος του αδερφού του) ήταν ο χαρακτήρας στον οποίο βασίστηκε ο μικροκακοποιός Johnny Boy του Mean Streets που μιλάει για τη γειτονιά του και τις προκλήσεις τού να ζεις στη Μικρή Ιταλία της Νέας Υόρκης. Διαπιστώνεις ιδίοις όμμασι αυτή την ισορροπία μεταξύ αμαρτήματος και συγχώρεσης που χαρακτήρισε τη διαδρομή του και κάνει τις ταινίες του τόσο ενδιαφέρουσες.
Η πορεία ενός αποκλεισμένου
Με το φιλμ συνειδητοποιείς ότι η πορεία του Martin Scorsese δεν ήταν γραμμική όσο φαίνεται. O Scorsese λέει, σχεδόν παραπονούμενος, ότι ήταν πάντα ο απόκληρος: ανεπιθύμητος στη γειτονιά του μετά από μια διένεξη που λύθηκε στα μαφιόζικα «δικαστήρια», εξοστρακισμένος από τη θρησκεία του -υπήρξε παπαδοπαίδι- για το The Last Temptation, «μαύρο πρόβατο» για την κλειστή κάστα του Χόλιγουντ μετά από αποτυχίες όπως το Bringing Out the Dead. Και μέσα από αρχεία δεκαετιών, σπάνια κλιπ με παραλειπόμενα και φωτογραφίες, βλέπεις πιο καθαρά τις δύσκολες περιόδους της καριέρας του, χωρίς φίλτρα. Το Mr. Scorsese δεν προσπαθεί να τσιμεντώσει το προφίλ του καλλιτέχνη, αλλά να αποδώσει ιστορική δικαιοσύνη.
Σπάνιες μαρτυρίες θρύλων του κινηματογράφου
Αυτή είναι και μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να δεις μαζεμένες απόψεις από σταρ που πολύ δύσκολα θα μπορούσε να «κλείσει» ο οποιοσδήποτε παραγωγός. Μιλάμε για Robert De Niro, Leonardo DiCaprio, Steven Spielberg και Daniel Day Lewis. Οι εν λόγω θρύλοι μιλάνε για την εμπειρία τους με τον σκηνοθέτη αλλά και πολύ προσωπικές στιγμές της σχέσης τους. Χαρακτηριστικό της ιστορικής προσέγγισης του φιλμ και της αξίας των συνεντεύξεων αυτών είναι ένα περιστατικό στο νοσοκομείο, όταν νοσηλευόταν ο Scorsese με εσωτερική αιμορραγία λόγω ναρκωτικών.
Είναι η εποχή που ο εθισμός του στην κοκαΐνη είναι εκτός ελέγχου και ενώ ο De Niro προσπαθεί να τον πείσει να κάνει μια ακόμα ταινία, συναντά τοίχο. Μέχρι που εκστομίζει ένα σκληρό: «Θες να πεθάνεις με αυτό τον τρόπο;» και κάπως έτσι ξεκινούν οι διαδικασίες για το Raging Bull. Είναι αυτές οι στιγμές και όχι οι αγκαλιές και τα κοκτέιλ που θα δεις σε φωτογραφίες στο διαδίκτυο.
Και μη νομίζεις ότι πρόκειται για κάποιον μικροκαμωμένο μειλίχιο διανοούμενο, όπως ίσως κρίνεις από το παρουσιαστικό του. Ο Scorsese ήταν οδοστρωτήρας σε όποιον τολμούσε να μπει εμπόδιο στο καλλιτεχνικό του όραμα. Υπάρχουν απίστευτες ιστορίες για τις εκρήξεις του, για αναποδογυρισμένα τραπέζια, για σπασμένα κινητά. Ο Scorsese μιλάει με ειλικρίνεια για τον εαυτό του, τα πρώτα χρόνια και πώς τον «μαλάκωσε» η επιτυχία, η οικογενειακή ευτυχία και η φροντίδα της συζύγου του, που διαγνώστηκε με Πάρκινσον. Τόσο υπέροχα αληθινό.
Θα μάθεις περισσότερα βέβαια και για εμβληματικές στιγμές της ποπ κουλτούρας. Όπως το "Funny how?" του Joe Pesci. Θα συνειδητοποιήσεις τη μεθοδικότητα που χρειάστηκε για να γυριστεί μια τέτοια σκηνή χωρίς να χαθεί η ένταση ή να κάνει κοιλιά. Δες στο YouTube και πες ότι δεν σου κόβει και τώρα το αίμα, ότι δεν αποτελεί ένα μάθημα του να κρατάς το στόμα σου κλειστό.
Από το The Last Temptation μέχρι το σήμερα
Κεντρική θέση κατέχει φυσικά το The Last Temptation, ένα φιλμ με ουρανομήκεις καλλιτεχνικές φιλοδοξίες και εξίσου θυελλώδεις αντιδράσεις από την καθολική εκκλησία (μέχρι και μοναχές διαδήλωσαν κατά της ταινίας). Με την αντικειμενικότητα που προσφέρει η χρονική απόσταση μπορούμε να καταλάβουμε όλοι ποιος ήταν ο στόχος της ταινίας, το καλλιτεχνικό όραμα και η ανάλυση της σύνθετης σχέσης μεταξύ τέχνης και θρησκείας. Η συγκεκριμένη ιστορία αποτελεί και ένα μάθημα διαχείρισης της κοινής γνώμης για τους νεότερους σκηνοθέτες που τολμούν να θίξουν τα hot buttons της κοινωνίας (έγκλημα, θρησκεία, σεξ κλπ.).
Αν μη τι άλλο, βλέποντας αυτή τη σειρά θα ζηλέψεις, όπως ζήλεψα κι εγώ, που δεν έχουμε τέτοιες παραγωγές στην Ελλάδα, για να μάθουμε για τους ανθρώπους που με το έργο του μας μόρφωσαν, μας ψήλωσαν και μας καθοδήγησαν στη ζωή. Είναι μια σπάνια ευκαιρία να δεις ένα τόσο ωμό ντοκιμαντέρ που έγινε με τη συγκατάθεση και τη συμβολή του προσώπου στο οποίο αναφέρεται.